Historia

Historia Zamku Grodno

Dzieje Zamku Grodno to ponad 900 lat historii, zaczynając od czasów piastowskich, poprzez Koronę Czeską, Cesarstwo Austriackie, Królestwo Prus, skończywszy na okresie II wojny światowej i pierwszych lat powojennych.

Od stycznia 2009 r. właścicielem Zamku Grodno stała się Gmina Walim, która powierzyła zarządzanie obiektem Centrum Kultury i Turystki w Walimiu. Jako zarządca w swojej działalności staramy się promować zamek poprzez organizację różnego rodzaju imprez kulturalnych i turystycznych. Zamek Grodno jest do Państwa dyspozycji przez cały rok.

Zamek Grodno (niem. Kynsburg) wybudowany jest na szczycie wzgórza Choina (ok. 450 m n.p.m.) w północnej części Gór Sowich i wznosi się nad doliną Bystrzycy Świdnickiej (zwanej kiedyś Śląską Doliną). Jest on jednym z najbardziej malowniczo położonych zamków na Śląsku. Na wzgórzu znajduje się rezerwat krajobrazowy „Góra Choina” (pow. 19,13 ha). Dzieje zamku Grodno sięgają zamierzchłych czasów. Jedna z legend podaje, że już w 800 r. pewien angielski (!?) rycerz założył w tym miejscu czworoboczną strażnicę. Dalszą rozbudową miał się zająć książę Bolesław Wysoki, syn Władysława Wygnańca lub księcia Bolka I Surowego. Informacje te nie są poparte żadnymi dokumentami, nadają tylko zamkowi pewnej tajemniczości. Pierwszy zachowany dokument świadczący o istnieniu zamku pochodzi z 1315 r. W tym czasie podobnie jak niemal cała południowa część Dolnego Śląska zamek stanowił własność utworzonego w 1290 r. Księstwa Świdnicko-Jaworskiego. Za panowania Bolka II Małego w I połowie XIV w. został rozbudowany zamek górny, który składał się z wieży obronnej, dwóch kamiennych budynków stanowiących pomieszczenia załogi, wieży bramnej, drewnianych zabudowań gospodarczych oraz dużego dziedzińca. Wszystko otoczone było murem obronnym.

Zamek Grodno - Foto: Adrian Sitko
Zamek Grodno - Foto: Adrian Sitko

W 1392 r. wraz z całym Księstwem Świdnickim Grodno dostało się pod bezpośrednią zwierzchność Korony Czeskiej. Zamek podobnie jak i inne zamki księstwa stały się wprost własnością dworu królewskiego i mogły być oddawane (przekazywane) na różnorodnych prawach feudałom dworskim. W XV w. była to siedziba rycerzy-rabusiów, którzy wraz ze swoimi drużynami trudnili się rozbojami i grabieżą. Takim panem zamku był w latach 1443-1450 Jerzy Mühlheim, a po nim do 1535 r. ród Czetryców, kiedy to ostatni z tej linii Czetryców – Hieronim sprzedał swój majątek Krzysztofowi Hohbergowi z Książa. W 1545 r. zamek na zlecenie cesarza Ferdynanda I przechodzi na własność Macieja z Łagowa.

Bolko I Surowy i Bolko II Mały, im przypisuje się rozbudowę murowanego zamku
Bolko I Surowy i Bolko II Mały, im przypisuje się rozbudowę murowanego zamku

Za sprawą Macieja z Łagowa zaniedbany zamek został przebudowany w nowym renesansowym stylu. Prace te kontynuował do 1587 r. jego syn Jerzy z Łagowa. W ramach przebudowy powstał dolny dziedziniec otoczony murem obronnym z pięcioma bastejami, brama wejściowa z budynkiem mieszkalnym, piekarnia, łaźnia i budynki gospodarcze. Z tego okresu przebudowy pochodzą interesujące detale rzeźbiarskie i architektoniczne, zwłaszcza portale z szarego piaskowca w pomieszczeniach zamku górnego oraz zaliczany do najpiękniejszych na Śląsku portal budynku przedbramia z 1570 r.. Z końcem XVI w. na skutek kłopotów finansowych wdowa po Jerzym z Łagowa zmuszona jest zrezygnować z posiadłości i wraz z dziećmi opuścić na zawsze zamek.

Zamek Grodno (Kynsberg) na mapie z 1680 r.
Zamek Grodno (Kynsberg) na mapie z 1680 r.

W trakcie trwania wojny 30-letniej zamek został zdobyty przez Szwedów i częściowo zniszczony. W 1679 r. wybuchł tu krwawo stłumiony bunt chłopów, przeciwko ówczesnemu właścicielowi baronowi Jerzemu Ebenowi ze Strachowic koło Legnicy. W 1689 r. w wyniku uderzenia pioruna spłonęła wieża zamkowa. Od 1774 r. zamek przestał być rezydencją magnacką, zamieszkiwała w nim tylko służba. Budowla popadała w ruinę w 1789 r. zawaliła się początkowo część okalających ją murów, a potem południowa ściana gotyckiego dziedzińca i zachodnie skrzydło mieszkalne. W 1823 r. okoliczni chłopi kupili zamek, aby go rozebrać i sprzedać uzyskany materiał budowlany. Jednak z inicjatywy historyka profesora Jana Gustawa Büschniga z Wrocławia, któremu sąd przyznał w 1824 r. zamek w dożywotnie użytkowanie. Zamek Grodno został zabezpieczony przed dalszym zniszczeniem. Następcy profesora hrabia Fryderyk Burghaus w latach 1840-1855 oraz baron Maksymilian Zeidlitz w latach 1860-1907 przeprowadzili wiele prac adaptacyjnych zmieniających oblicze zamku i przystosowujące go do celów turystycznych (powstała restauracja, muzeum). Do wybuchu II wojny światowej Grodno było w posiadaniu rodziny Zeidlitzów.

Zamek Grodno na rycynie z XIX w. - Źródło: dolny-slask.org.pl
Zamek Grodno na rycynie z XIX w. - Źródło: dolny-slask.org.pl